پاسخ کوتاه
بیوپسی، که در فارسی نمونه‌برداری هم گفته میشود، برداشتن نمونه کوچکی از سلول یا بافت برای بررسی میکروسکوپی در آزمایشگاه پاتولوژی است. هدف آن حدس زدن از روی عکس نیست؛ هدف، دیدن خود سلول است. بیوپسی رحم، بیوپسی پروستات، بیوپسی کبد، بیوپسی سینه، بیوپسی کلیه، نمونه‌برداری معده، نمونه‌برداری کولون و نمونه‌برداری ریه همگی همین منطق را دارند و فقط مسیر رسیدن به بافت فرق می‌کند. طبق تعریف مؤسسه ملی سرطان آمریکا، پزشک نمونه بافت غیرطبیعی را برمی‌دارد و آسیب‌شناس آن را زیر میکروسکوپ می‌بیند و گزارش پاتولوژی را می‌نویسد.
اگر پزشک برای شما بیوپسی خواسته، لزوماً به معنی وجود سرطان نیست. بسیاری از نمونه‌ها برای التهاب، عفونت، پس‌زدن پیوند، یا درجه‌بندی یک بیماری خوشخیم فرستاده می‌شوند. در پستان، انجمن سرطان آمریکا صریح می‌گوید بیشتر جواب‌های بیوپسی سرطان نیست، اما بدون نمونه نمی‌توان مطمئن شد.
ارزیابی و برنامه‌ریزی این نمونه‌برداری‌ها در مرکز چندتخصصی دایت، از مسیر گوارش و کبد، زنان و زایمان، اورولوژی و تصویربرداری پزشکی انجام میشود.
بیوپسی و نمونه‌برداری چه فرقی دارند؟
هیچ فرق پزشکی‌ای ندارند. بیوپسی واژه فرانسوی و بین‌المللی است و نمونه‌برداری معادل فارسی آن. در برگه آزمایشگاه ممکن است هر دو را ببینید: Biopsy، نمونه‌برداری، بافت‌برداری، یا نام دقیق‌تر مثل Core needle biopsy و Endometrial biopsy. چیزی که نتیجه را عوض می‌کند اسم روش نیست؛ این است که نمونه از کجا، با چه ابزاری و به چه اندازه‌ای برداشته شده و آسیب‌شناس چه دیده است.
دو برگه را با هم قاطی نکنید. برگه آندوسکوپی یا تصویربرداری چیزی است که پزشک با دوربین یا دستگاه دیده است. برگه پاتولوژی نتیجه میکروسکوپ است و معمولاً چند روز دیرتر می‌آید. تا برگه دوم نرسد، پرونده بسته نشده است. خواندن اصطلاحات مخصوص معده و روده در تفسیر جواب اندوسکوپی آمده و اینجا تکرار نمی‌شود.
بیوپسی برای چه بیماری‌هایی انجام میشود؟
نمونه‌برداری فقط ابزار سرطان نیست. پزشک وقتی آن را می‌خواهد که آزمایش خون، معاینه یا عکس، ماهیت بافت را معلوم نکرده باشد. کاربردهای رایج از این قرار است:
- تأیید یا رد سرطان و تعیین نوع و درجه آن، تا درمان بر اساس حدس انتخاب نشود.
- جست‌وجوی عفونت، از جمله هلیکوباکتر پیلوری در معده.
- درجه‌بندی التهاب و فیبروز، به‌خصوص در کبد و کلیه.
- بررسی خونریزی غیرطبیعی رحم یا ضخامت غیرعادی آندومتر.
- افتراق توده خوشخیم پستان از ضایعه‌ای که باید درمان شود.
- بررسی پس‌زدن پیوند کلیه، یا رسوب غیرعادی پروتئین در بافت کلیه.
مایو کلینیک توضیح می‌دهد که اگر سلول‌ها سرطانی باشند، نمونه هم نوع سرطان را مشخص می‌کند و هم تا حدی شدت ظاهری آن را، که به آن درجه یا Grade می‌گویند. درجه پایین معمولاً آرام‌تر است و درجه بالا معمولاً تهاجمی‌تر. این عدد به‌تنهایی برنامه درمان را نمی‌سازد؛ پزشک آن را کنار مرحله بیماری، تصویربرداری و حال عمومی می‌گذارد.
انواع بیوپسی
انتخاب روش به محل ضایعه، عمق آن، خطر خونریزی و مقدار نسجی که آسیب‌شناس لازم دارد بستگی دارد. انجمن سرطان آمریکا این خانواده‌ها را از هم جدا می‌کند:
بیوپسی با سوزن ظریف
در آسپیراسیون با سوزن نازک، که به آن FNA می‌گویند، سلول یا مایع کشیده میشود. برای بعضی گره‌های لنفاوی، تیروئید و کیست‌ها مناسب است. نمونه کوچک است و گاهی برای تشخیص معماری بافت کافی نیست. در پستان، اگر سؤال جدی باشد، معمولاً سوزن هسته‌ای به سوزن ظریف ترجیح داده میشود.
بیوپسی با سوزن هسته‌ای
سوزن توخالی یک مغزه باریک از بافت برمی‌دارد. این روش پایه بیوپسی سینه، بسیاری از بیوپسی‌های کبد و کلیه، و بخشی از نمونه‌برداری‌های ریه است. چون تکه‌ای از ساختمان بافت حفظ میشود، آسیب‌شناس بهتر می‌تواند خوشخیم را از بدخیم جدا کند.
بیوپسی با کمک مکش و بیوپسی هدایت‌شده با تصویر
در روش مکشی، دستگاه با مکش حجم نمونه را بیشتر می‌کند و تعداد ورود سوزن کمتر میشود. این تکنیک در میکروکلسیفیکاسیون پستان کاربرد شناخته‌شده دارد. وقتی ضایعه عمقی و غیرقابل لمس است، سونوگرافی، ماموگرافی، سی‌تی یا ام‌آرآی مسیر سوزن را نشان می‌دهد. مایو کلینیک همین ترکیب را Image-guided biopsy می‌نامد و آن را برای کبد، ریه و پروستات مثال می‌زند.
بیوپسی آندوسکوپیک
لوله انعطاف‌پذیر از راه طبیعی بدن وارد میشود و انبر کوچک، نمونه میلی‌متری برمی‌دارد. نمونه‌برداری معده و نمونه‌برداری کولون تقریباً همیشه از همین راه است. بیمار معمولاً خودِ برداشتن نمونه را حس نمی‌کند.
بیوپسی جراحی
اگر سوزن یا آندوسکوپی جواب ندهد، جراح یا بخشی از ضایعه را برمی‌دارد (Incisional) یا همه آن را با حاشیه‌ای از بافت اطراف (Excisional). روش دوم گاهی همزمان تشخیص و درمان ضایعات کوچک است. بیهوشی، بخیه و مراقبت بعد از آن با بیوپسی سرپایی سوزنی فرق دارد.
بیوپسی مایع
بیوپسی مایع آزمایش خون برای جست‌وجوی مواد آزادشده از تومور است. ابزار تکمیلی است، نه جایگزین خودکار نمونه‌برداری بافت در تصمیم‌های رایج. اگر این نام را در برگه دیدید، معنی‌اش این نیست که بیوپسی کلاسیک لغو شده است.
آیا بیوپسی درد دارد؟
درد به عضو، ابزار و آستانه فرد بستگی دارد و یک عدد برای همه وجود ندارد. در بیوپسی سوزنی، بیحسی موضعی تزریق میشود. خود تزریق ممکن است چند ثانیه بسوزد. بعد از آن بیمار بیشتر فشار حس می‌کند تا درد تیز. درد خفیف بعد از کار شایع است و معمولاً با مسکنی که پزشک مجاز دانسته کنترل میشود.
نمونه‌برداری معده و کولون، وقتی با آرامبخشی انجام شود، در لحظه برداشتن نمونه دردی ایجاد نمی‌کند. بیوپسی رحم از نوع آندومتر اغلب سرپایی است و گرفتگی کوتاه، شبیه درد قاعدگی، شایع‌ترین حس است. بیوپسی پروستات با بیحسی اطراف غده یا آرامبخشی انجام میشود و درد شدید نباید بخش عادی کار باشد. اگر حین کار درد غیرقابل‌تحمل شد، باید همان لحظه به پزشک گفته شود تا دارو یا روش تنظیم شود.
آیا بیوپسی سرطان را پخش می‌کند؟
این نگرانی شایع است و پاسخ مسئولانه‌اش «صفر مطلق» نیست، اما اندازه خطر با شایعه فرق دارد. مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌گوید احتمال اینکه جراحی سرطان را به نقاط دیگر بدن ببرد بسیار پایین است و در بیوپسی و جراحی، با روش استاندارد از جابه‌جایی سلول جلوگیری میشود. انجمن سرطان آمریکا هم می‌گوید پخش شدن سرطان حین بیوپسی، که به آن کاشته شدن در مسیر سوزن می‌گویند، بسیار نادر است و سود تشخیصی نمونه بسیار بیشتر از این خطر اندک است.
به‌تعویق انداختن بیوپسی از ترس پخش شدن، معمولاً زیان‌بارتر از خود نمونه‌برداری است؛ چون نوع بیماری مجهول می‌ماند و درمان یا دیر شروع میشود یا بی‌دلیل سنگین انتخاب میشود.
آمادگی قبل از نمونه‌برداری
دستور کتبی همان مرکزی که کار را انجام می‌دهد بر هر راهنمای عمومی مقدم است. با این حال تقریباً در همه روش‌ها این موارد پرسیده میشود:
- نام همه داروها، به‌خصوص وارفارین، داروهای ضدانعقاد خوراکی، آسپرین، کلوپیدوگرل و ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی. قطع این داروها زمان‌بندی مخصوص خود را دارد و خودسرانه خطرناک است.
- سابقه خونریزی غیرعادی، آلرژی به بیحسی یا چسب، و احتمال بارداری.
- نیاز به ناشتایی، اگر آرام‌بخش یا بیهوشی در کار باشد. در بیوپسی سوزنی ساده گاهی ناشتایی لازم نیست.
- همراهی یک نفر برای بازگشت، هر وقت دارو خواب‌آور تزریق شده باشد. رانندگی بعد از آرامبخشی مجاز نیست.
اگر روش شما آندوسکوپی یا کولونوسکوپی است، آمادگی روده و رژیم روز قبل موضوع جداگانهای است و باید از دستور همان خدمت پیروی شود، نه از این راهنمای عمومی.
جواب بیوپسی چند روزه است و چه می‌گوید؟
بیشتر گزارش‌های معمولی ظرف چند روز تا حدود یک هفته آماده میشود. مایو کلینیک برای بیوپسی سوزنی همین بازه را می‌گوید و اضافه می‌کند که گاهی بیشتر طول میکشد. اگر رنگآمیزی تکمیلی، ایمونوهیستوشیمی یا بررسی مولکولی لازم شود، زمان طولانی‌تر میشود. طولانی شدن جواب، به‌خودی خود نشانه بدخیمی نیست.
گزارش ممکن است یکی از این حالت‌ها را داشته باشد:
- خوشخیم: بافت سرطانی در همین نمونه دیده نشده است. اگر تصویربرداری هنوز مشکوک باشد، پزشک باید مطمئن شود نمونه واقعاً از محل درست برداشته شده است.
- بدخیم: سلول سرطانی دیده شده و تا حد امکان نوع و درجه آن نوشته میشود.
- پیش‌سرطانی یا دیسپلازی: سلول غیرطبیعی است اما هنوز به تعریف سرطان مهاجم نرسیده. این واژه در روده و معده معنی پیگیری دارد، نه وحشت فوری.
- ناکافی یا غیرتشخیصی: نمونه کم بوده یا از حاشیه ضایعه آمده است. تکرار بیوپسی در این حالت شکست درمان نیست؛ اصلاح نمونه‌گیری است.
- التهاب، عفونت یا فیبروز: بیماری فعال ممکن است اصلاً تومور نباشد.
نتیجه را باید پزشکی تفسیر کند که شرح حال و تصویر را دیده است. جمله «نرمال» روی برگه آندوسکوپی، جای برگه پاتولوژی را نمی‌گیرد.
بیوپسی رحم
عبارت بیوپسی رحم در جست‌وجوی بیماران دو کار متفاوت را قاطی می‌کند. این دو را باید جدا دانست.
بیوپسی آندومتر؛ پوشش داخلی رحم
در این روش قطعه کوچکی از آندومتر برداشته میشود. مدلاین‌پلاس موارد رایج را این‌طور فهرست می‌کند: خونریزی شدید، طولانی یا نامنظم، خونریزی بعد از یائسگی، خونریزی حین هورمون‌درمانی، ضخامت غیرعادی آندومتر در سونوگرافی، بررسی سرطان آندومتر، و خونریزی غیرطبیعی در خانمی که تاموکسیفن مصرف می‌کند.
کار معمولاً در مطب یا درمانگاه و بدون بیهوشی عمومی انجام میشود. ابزار ممکن است سرد حس شود. گرفتن دهانه رحم و ورود وسیله به داخل رحم گرفتگی ایجاد می‌کند. مدلاین‌پلاس می‌گوید ناراحتی اغلب خفیف است، هرچند در بعضی زنان شدید میشود، اما طول عمل و درد کوتاه است. بعد از آن لکهبینی و گرفتگی خفیف تا چند روز غیرعادی نیست.
عوارض مهم نادرند: عفونت، خونریزی طولانی، و بسیار به‌ندرت سوراخ شدن رحم یا پارگی دهانه رحم. اگر احتمال بارداری هست باید قبل از کار گفته شود؛ این روش برای زن باردار انجام نمی‌شود. تب، خونریزی شدیدتر از قاعدگی، ترشح بدبو، یا دردی که به‌جای کم شدن بیشتر میشود، دلیل تماس فوری با پزشک است.
اگر ضایعه مشخصی داخل حفره رحم باشد، نمونه‌برداری کور ممکن است کافی نباشد و پزشک بیوپسی را زیر دید مستقیم، حین هیستروسکوپی، ترجیح دهد. جزئیات آن روش و پوشش بیمه در مطلب هزینه هیستروسکوپی آمده است.
بیوپسی دهانه رحم
این نمونه از سرویکس برداشته میشود، معمولاً وقتی آزمایش پاپ‌اسمیر یا HPV غیرطبیعی است و پزشک حین کولپوسکوپی ناحیه مشکوک را می‌بیند. مراحل بزرگ‌نمایی و هزینه‌های کولپوسکوپی موضوع صفحه کولپوسکوپی رحم است. همین‌قدر اینجا کافی است: بیوپسی دهانه رحم پوشش داخلی حفره رحم را بررسی نمی‌کند و بیوپسی آندومتر هم جای پاپ‌اسمیر را نمی‌گیرد.
هر دو مسیر در واحد زنان و زایمان مرکز دایت قابل ارزیابی است.
بیوپسی پروستات
بیوپسی پروستات وقتی مطرح میشود که آزمایش PSA بالاتر از حد مورد انتظار سن و حجم غده باشد، معاینه انگشتی گره مشکوک نشان دهد، ام‌آرآی ناحیه مشکوک داشته باشد، یا بیوپسی قبلی منفی بوده اما شک بالینی باقی مانده است. مایو کلینیک همین موقعیت‌ها را جزو دلایل تکرار یا انجام نمونه ذکر می‌کند. PSA بالا به‌تنهایی مساوی سرطان نیست؛ بزرگی خوشخیم و التهاب هم آن را بالا می‌برند. نمونه برای همین گرفته میشود که حدس تبدیل به تشخیص شود.
رایج‌ترین شکل، بیوپسی سوزنی با هدایت سونوگرافی است. سوزن‌های باریک از چند نقطه غده مغزه می‌گیرند تا یک نقطه پنهان جا نماند. در مراکزی که تصویر ام‌آرآی دارند، می‌توان تصویر ام‌آرآی را با سونوگرافی زنده منطبق کرد و علاوه بر نمونه‌های نظام‌مند، از کانون مشکوک هم نمونه هدفمند گرفت. مسیر سوزن ممکن است از راه رکتوم یا از پوست ناحیه پرینه باشد. انتخاب مسیر با پزشک است و به آناتومی، سابقه عفونت و امکانات مرکز بستگی دارد.
خون کم در ادرار و خون مختصر مقعدی شایع و معمولاً کوتاه است. خون در مایع منی ممکن است چند هفته بماند و خطرناک شمرده نمی‌شود. عفونت ادرار یا پروستات نادر است اما مهم است. تب، ناتوانی در ادرار کردن، خونریزی روبهافزایش، یا دردی که بدتر میشود باید همان روز به پزشک اطلاع داده شود؛ مایو کلینیک همین چهار علامت را فهرست کرده است.
اگر سرطان در نمونه باشد، گزارش اغلب نمره گلیسون می‌دهد. در عمل بالینی امروز، نمره‌های ۶ تا ۱۰ بیشتر به کار می‌روند: ۶ درجه پایین، ۷ درجه میانی، و ۸ تا ۱۰ درجه بالا. این عدد شدت ظاهری سلول در همین نمونه است، نه به‌تنهایی مرحله گسترش بیماری.
برنامه‌ریزی این کار با معاینه اورولوژی شروع میشود. واحد اورولوژی و مجاری ادرار مرکز دایت مسیر معاینه، آزمایش و در صورت لزوم نمونه‌برداری را هماهنگ می‌کند. سونوگرافی پروستات ابزار هدایت است، نه جایگزین بافت‌برداری.
بیوپسی کبد
بیوپسی کبد نمونه کوچکی از بافت کبد است برای فهم علت یا مرحله بیماری، وقتی معاینه، آزمایش خون و تصویربرداری جواب را تمام نکرده باشند. مایو کلینیک از هپاتیت مزمن بی و سی، هپاتیت خودایمن، سیروز، کلانژیت صفراوی اولیه، کلانژیت اسکلروزان اولیه، هموکروماتوز و بیماری ویلسون به‌عنوان موقعیت‌هایی نام می‌برد که این نمونه ممکن است لازم شود. کاربرد دیگر، درجه‌بندی آسیب کبدی است که از قبل شناخته شده.
سه راه اصلی دارد. راه پوستی: سوزن نازک از جدار شکم به کبد می‌رود و رایج‌ترین شکل است. راه ورید گردن: وقتی انعقاد خون مناسب نیست یا مایع شکم زیاد است، کاتتر از ورید ژوگولار به کبد می‌رسد. راه لاپاراسکوپی: از برش کوچک، با دید مستقیم. انتخاب بین این‌ها تصمیم پزشک است، نه ترجیح بیمار بر اساس جست‌وجوی اینترنت.
شایع‌ترین عارضه، درد محل نمونه‌برداری است و معمولاً خفیف است. خونریزی ممکن است رخ دهد ولی شایع نیست؛ خونریزی مهم گاهی بستری، تزریق خون یا بند آوردن جراحی می‌خواهد. عفونت نادر است. گزارش پاتولوژی طبق مایو کلینیک معمولاً ظرف چند روز تا یک هفته برمی‌گردد و ممکن است بیماری را به صورت خفیف، متوسط یا شدید مرحله‌بندی کند.
فیبرواسکن در بسیاری از بیماران شدت سفتی کبد را بدون سوزن نشان می‌دهد و برای پایش تکرارشونده مناسب است. اما وقتی علت بیماری مجهول است، آزمایش‌ها با هم نمی‌خوانند، یا شک به بیماری دیگری غیر از فیبروز ساده وجود دارد، بیوپسی کبد هنوز روش دیدن خود بافت است. تفسیر عدد فیبرواسکن و آمادگی آن در دو مطلب جدا آمده است: خواندن جواب فیبرواسکن و آمادگی قبل از فیبرواسکن. آن صفحات را برای «بیوپسی کبد» با این راهنما جایگزین نکنید؛ سؤال‌شان یکی نیست.
بعد از مشخص شدن بیماری کبد، تغذیه بخشی از مراقبت است. تنظیم رژیم در واحد تغذیه و رژیم‌درمانی و خودِ تشخیص در واحد گوارش و کبد انجام میشود.
بیوپسی سینه
بیوپسی سینه وقتی لازم میشود که معاینه یا یک تصویر، مثل ماموگرافی، احتمال سرطان پستان را مطرح کند. انجمن سرطان آمریکا تأکید می‌کند بیشتر نتایج سرطان نیست، ولی فقط نمونه این را ثابت می‌کند. ماموگرافی و سونوگرافی ضایعه را پیدا و توصیف می‌کنند؛ تشخیص قطعی کار میکروسکوپ است. اگر هنوز در مرحله انتخاب مرکز تصویربرداری هستید، مطلب ماموگرافی چیست همان موضوع را پوشش می‌دهد و نباید با این صفحه یکی گرفته شود.
روش‌ها:
- سوزن ظریف: بیشتر برای کشیدن مایع کیست یا گرفتن سلول. برای توده سفت، اغلب کافی دانسته نمی‌شود.
- سوزن هسته‌ای: استاندارد رایج برای توده مشکوک. چند مغزه کوچک برداشته میشود. هدایت معمولاً با سونوگرافی است و اگر ضایعه فقط در ماموگرافی دیده شود، با هدایت استریوتاکتیک.
- بیوپسی مکشی: حجم نمونه بیشتر است و برای بعضی میکروکلسیفیکاسیون‌ها به کار می‌رود.
- بیوپسی جراحی: وقتی سوزن ممکن یا کافی نباشد، یا وقتی قرار است خود ضایعه کوچک خارج شود.
بعد از سوزن هسته‌ای، کبودی و حساسیت موضعی شایع است. تغییر شکل واضح پستان با این روش معمول نیست، چون حجم برداشت‌شده کم است. عفونت و خونریزی مهم نادرند. اگر نتیجه خوشخیم باشد اما شکل تصویر با جواب نخواند، پزشک باید ناهماهنگی را جدی بگیرد و گاهی نمونه را تکرار کند. این کار وسواس بی‌جا نیست؛ خطای نمونه‌گیری یک محدودیت شناخته‌شده هر بیوپسی است.
هدایت تصویر در واحد تصویربرداری پزشکی و ویزیت بالینی پستان در هماهنگی با زنان و زایمان انجام میشود.
بیوپسی کلیه
مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارش و کلیه آمریکا بیوپسی کلیه را برای وقتی می‌داند که آزمایش خون و ادرار کافی نیست. نمونه می‌تواند التهاب، جوشگاه، عفونت یا رسوب غیرعادی پروتئینی به نام ایمونوگلوبولین را نشان دهد. گاهی هم توده‌ای که در سونوگرافی دیده شده بررسی میشود تا سرطان کلیه رد یا تأیید شود. بیوپسی کارکرد لحظه‌ای کلیه را اندازه نمی‌گیرد. اگر سؤال پزشک «این کلیه چقدر کار می‌کند و آیا انسداد دارد» باشد، مسیر درست ممکن است اسکن هسته‌ای کلیه باشد، نه سوزن.
کار معمولاً از راه پوست و با هدایت سونوگرافی انجام میشود و حدود یک ساعت طول میکشد. بیحسی موضعی به کار می‌رود. بعد از آن بیمار چند ساعت دراز میکشد و فشار خون، نبض و ادرار پایش میشود، چون مهم‌ترین خطر قابل‌مراقبت، خونریزی است. خونریزی اغلب آن‌قدر نیست که درمان بخواهد؛ به‌ندرت تزریق خون لازم میشود. درد محل معمولاً خفیف است و ظرف چند ساعت کم میشود. عفونت نادر است.
تا حدود دو هفته باید از فعالیت سنگین، بلند کردن بار و ورزش برخوردی پرهیز شود. جواب ممکن است چند روز طول بکشد. در موارد فوری، گزارش اولیه حتی ظرف حدود ۲۴ ساعت به پزشک می‌رسد و گزارش نهایی دیرتر کامل میشود.
هماهنگی بین اورولوژیست، متخصص کلیه و واحد تصویربرداری در مرکز دایت ممکن است. نقطه شروع برای توده کلیه یا علامت ادراری، واحد اورولوژی است.
نمونه‌برداری کولون
نمونه‌برداری کولون تقریباً همیشه حین کولونوسکوپی انجام میشود، نه با سوزن از روی شکم. پزشک مخاط روده بزرگ و راست‌روده را می‌بیند. اگر بافت غیرطبیعی باشد بیوپسی می‌گیرد و اگر پولیپ ببیند اغلب همان جلسه آن را برمی‌دارد و به آزمایشگاه می‌فرستد. NIDDK می‌گوید بیمار برداشتن پولیپ و خود بیوپسی را حس نمی‌کند.
دلیل‌های شایع این نمونه: خونریزی گوارشی تحتانی، تغییر عادت اجابت مزاج، کم‌خونی، شک به بیماری التهابی روده، و غربالگری سرطان روده بزرگ. پولیپ برداشته‌شده باید زیر میکروسکوپ دیده شود تا معلوم شود آدنوم بوده یا نه و دیسپلازی داشته یا نه. دیدن پولیپ با دوربین این جواب را نمی‌دهد.
این صفحه جای آموزش کولونوسکوپی نیست. مراحل دستگاه، مدت کار و اقدامات همراه در مطلب کولونوسکوپی چیست آمده است. اگر سؤال شما غربالگری سرطان روده است نه خود بیوپسی، مسیر جداگانه‌اش روش‌های تشخیص سرطان روده است. وقتی هم معده و هم روده بزرگ باید در یک نوبت دیده شوند، نمونه‌برداری هر دو می‌تواند در همان جلسه انجام شود؛ شرح آن خدمت در آندوسکوپی و کولونوسکوپی همزمان است.واحد مسئول در دایت، گوارش و کبد است.
نمونه‌برداری معده
نمونه‌برداری معده حین آندوسکوپی فوقانی انجام میشود. لوله از دهان به مری، معده و دوازدهه می‌رود. NIDDK می‌گوید پزشک ممکن است نمونه کوچک بافت، سلول یا مایع را برای آزمایش بردارد. دلایل معمول: جست‌وجوی هلیکوباکتر پیلوری، درجه‌بندی گاستریت، بررسی لبه زخم، افتراق ضخامت یا چین غیرعادی، و گاهی نمونه دوازدهه برای بیماری سلیاک. دیدن قرمزی معده با دوربین، وجود یا نبود میکروب را ثابت نمی‌کند.
دقت تشخیص هلیکوباکتر با نمونه بافتی بالا است، اما تنها راه تشخیص این باکتری نیست. انتخاب بین آندوسکوپی، تست تنفسی و آنتی‌ژن مدفوع با پزشک است. اگر آندوسکوپی انجام شود، نمونه همان جلسه برداشته میشود و بخشی از جواب، مثل تست اوره‌آز سریع، ممکن است زودتر آماده شود؛ گزارش میکروسکوپی دیرتر می‌آید. معنی کلماتی مثل آتروفی، متاپلازی و دیسپلازی را در تفسیر جواب اندوسکوپی بخوانید. نمای آندوسکوپی مرتبط با میکروب معده هم در مطلب عکس آندوسکوپی میکروب معده جداگانه توضیح داده شده است.
عارضه اختصاصی نمونه‌برداری معده، جدا از خود آندوسکوپی، معمولاً ناچیز است. خونریزی مختصر از محل انبر ممکن است و تقریباً همیشه خودبه‌خود بند می‌آید. سوراخ شدن با بیوپسی سطحی بسیار نادر است.مسیر نوبت از واحد گوارش و کبد است. اگر بعد از جواب، رژیم حذف یا درمان تغذیه‌ای لازم شود، ادامه کار با تغذیه هماهنگ میشود.
نمونه‌برداری ریه
نمونه‌برداری ریه وقتی مطرح میشود که گره، توده، یا کدورت پایداری در عکس ساده یا سی‌تی دیده شود و جنس آن با تصویر تنها معلوم نباشد. هر گره ریوی سرطان نیست؛ عفونت قدیمی، التهاب و ضایعات خوشخیم هم گره می‌سازند. انتخاب بین پیگیری تصویری و بیوپسی به اندازه گره، شکل آن، سابقه مصرف دخانیات و خطر همراه بیمار بستگی دارد. تفاوت کاربرد سی‌تی و ام‌آرآی در قفسه سینه موضوع صفحه تفاوت سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی است و اینجا تکرار نمی‌شود.
دو راه غیرجراحی رایج است. اگر ضایعه به راه هوایی نزدیک باشد، نمونه‌برداری اغلب حین برونکوسکوپی انجام میشود. اگر ضایعه محیطی و دور از نایژه‌های بزرگ باشد، بیوپسی سوزنی از قفسه سینه با هدایت سی‌تی انتخاب میشود. مدلاین‌پلاس روش سوزنی را این‌طور شرح می‌دهد: محل با عکس یا سی‌تی مشخص میشود، بیحسی موضعی تزریق میشود، سوزن به بافت غیرطبیعی می‌رود و نمونه خارج میشود. طول کار حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه است. ممکن است پیش از آن داروی آرام‌بخش داده شود. بعد از خروج سوزن، عکس قفسه سینه گرفته میشود.
عارضه‌ای که باید شناخته شود پنوموتوراکس است؛ یعنی ورود هوا به فضای بین ریه و جدار سینه. مدلاین‌پلاس می‌گوید گاهی بعد از این آزمایش ریه روی هم می‌خوابد، خطر در بیماری‌هایی مثل آمفیزم بیشتر است، و اغلب بدون مداخله خوب میشود. اگر هوا زیاد باشد ممکن است لوله سینه‌ای لازم شود. در موارد نادر اگر هوا حبس شود و به ریه یا قلب فشار بیاورد، وضعیت تهدیدکننده حیات است. خونریزی هم ممکن است؛ مقدار کم شایع‌تر است و خونریزی عمده نادر ولی جدی است. تنگی نفس، درد قفسه سینه، تندی ضربان قلب یا کبودی را باید فوراً اطلاع داد.
بیوپسی جراحی ریه، از جمله با جراحی توراکوسکوپی، برای وقتی است که روش‌های بالا نمونه کافی ندهند یا همزمان قرار بر برداشتن ضایعه باشد. این تصمیم تیمی است، نه قدم اول برای هر گره کوچک.هدایت سی‌تی در واحد تصویربرداری پزشکی برنامه‌ریزی میشود.
مقایسه سریع انواع نمونه‌برداری
| نوع | مسیر معمول | سؤال اصلی نمونه | واحد مرتبط در دایت |
|---|---|---|---|
| بیوپسی رحم | پایپل، هیستروسکوپی، یا بیوپسی دهانه رحم حین کولپوسکوپی | علت خونریزی یا ماهیت ضایعه دهانه رحم | زنان و زایمان |
| بیوپسی پروستات | سوزن با سونوگرافی یا تلفیق ام‌آرآی | وجود سرطان و درجه آن | اورولوژی |
| بیوپسی کبد | سوزن پوستی، مسیر ورید گردن، یا لاپاراسکوپی | علت و مرحله بیماری کبد | گوارش و کبد |
| بیوپسی سینه | سوزن هسته‌ای با هدایت تصویر | خوشخیم یا بدخیم بودن ضایعه | تصویربرداری و زنان |
| بیوپسی کلیه | سوزن با هدایت سونوگرافی | التهاب، اسکار، رسوب پروتئین یا توده | اورولوژی و تصویربرداری |
| نمونه‌برداری کولون | انبر حین کولونوسکوپی | پولیپ، التهاب، دیسپلازی | گوارش و کبد |
| نمونه‌برداری معده | انبر حین آندوسکوپی | هلیکوباکتر، گاستریت، زخم، سلیاک | گوارش و کبد |
| نمونه‌برداری ریه | سوزن با سی‌تی یا برونکوسکوپی | ماهیت گره یا توده | تصویربرداری |
عوارض بیوپسی و نشانه‌هایی که باید جدی گرفته شود
هر نمونه‌برداری عارضه بالقوه دارد، اما برای بیشتر بیماران سرپایی، عارضه مهم نادر است. شایع‌ترین اتفاقات خفیف‌اند: درد محل، کبودی، لکهبینی در بیوپسی رحم، و خون مختصر در ادرار بعد از بیوپسی پروستات یا کلیه.
با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید اگر:
- خونریزی محل آن‌قدر است که پانسمان را پی‌درپی خیس می‌کند، یا خونریزی واژینال شدیدتر از یک قاعدگی معمولی است.
- تب و لرز شروع شده، به‌خصوص بعد از بیوپسی پروستات، کلیه یا رحم.
- درد به‌جای فروکش، ساعت‌به‌ساعت بیشتر میشود.
- قرمزی پیش‌رونده، تورم یا ترشح چرکی از محل ورود سوزن دیده میشود.
- بعد از نمونه‌برداری ریه، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا کبودی رخ داده است.
- بعد از بیوپسی کلیه یا پروستات، ادرار قطع شده یا لخته ادرار را بند آورده است.
- بعد از آندوسکوپی یا کولونوسکوپی، درد شکم شدید، شکم سفت، یا استفراغ خونی دارید.
فهرست بالا جای آموزش اورژانس مرکز درمانی شما را نمی‌گیرد. اگر همان روز به شما شماره تماس مشخص داده‌اند، اول با همان شماره تماس بگیرید.
هزینه بیوپسی چقدر است؟
یک تعرفه واحد برای «بیوپسی» وجود ندارد و منتشر کردن یک عدد به‌عنوان قیمت ثابت گمراه‌کننده است. هزینه به این‌ها بستگی دارد: عضوی که نمونه از آن گرفته میشود، سوزنی یا آندوسکوپیک یا جراحی بودن روش، نیاز به سی‌تی یا سونوگرافی هدایت‌گر، نوع بیحسی یا بیهوشی، تعداد نمونه‌ها، آزمایش‌های تکمیلی پاتولوژی، و سهم بیمه پایه و تکمیلی.
برای برآورد روش همراه، نه خود بیوپسی، تعرفه‌ها در مقالات تخصصی همان روش آمده است؛ از جمله هزینه ماموگرافی، هزینه سونوگرافی و هزینه هیستروسکوپی. عدد آن صفحات را به حساب قیمت نمونه‌برداری نگذارید. مبلغ قابل پرداخت شما را پذیرش مرکز، بعد از مشخص شدن کد خدمت و بیمه، اعلام می‌کند.
جمع‌بندی
بیوپسی و نمونه‌برداری یک اقدام‌اند: برداشتن قطعه‌ای کوچک از بدن برای آنکه آسیب‌شناس، به‌جای حدس، سلول را ببیند. مسیرها متفاوت است. بیوپسی رحم یا پوشش داخل رحم را بررسی می‌کند یا، در شکل دهانه رحم، ضایعه‌ای را که کولپوسکوپی نشان داده است. بیوپسی پروستات وقتی معنا دارد که PSA، معاینه یا ام‌آرآی شک را بالا برده باشد و درجه گلیسون فقط از روی نمونه به دست می‌آید. بیوپسی کبد علت و مرحله بیماری را می‌گوید و فیبرواسکن جای آن را فقط در بخشی از سؤال‌ها می‌گیرد. بیوپسی سینه حلقه بین ماموگرافی و تشخیص قطعی است و بیشتر وقت‌ها خوشخیم از آب درمی‌آید، بی‌آنکه بتوان از خیر نمونه گذشت. بیوپسی کلیه التهاب و اسکار را نشان می‌دهد و با اسکن عملکرد کلیه یکی نیست. نمونه‌برداری معده و نمونه‌برداری کولون حین آندوسکوپی انجام میشود و بیمار آن را حس نمی‌کند. نمونه‌برداری ریه، سوزنی یا برونکوسکوپیک، ماهیت گره را مشخص می‌کند و مهم‌ترین عارضه قابل‌پایش آن جمع شدن هوا دور ریه است.
ترس از درد و ترس از پخش شدن سرطان، هر دو بزرگ‌تر از واقعیت رایجی هستند که منابع مرجع توصیف می‌کنند. تعویق نمونه، وقتی اندیکاسیون پزشکی روشن است، اطلاعات درمان را عقب می‌اندازد. مراقبت بعد از کار ساده است، به شرط آنکه نشانه‌های هشدار را بشناسید و داروهای انعقادی را خودسرانه قطع نکنید.
اگر برای شما بیوپسی رحم، پروستات، کبد، سینه یا کلیه، یا نمونه‌برداری معده، کولون یا ریه درخواست شده، ارزیابی اولیه را به تعویق نیندازید. مرکز چندتخصصی دایت این مسیر را در واحدهای گوارش و کبد، زنان و زایمان، اورولوژی، تصویربرداری، پزشکی هسته‌ای و تغذیه، در مراکز تهران و کرج، یکجا هماهنگ می‌کند.
بیوپسی دقیقاً یعنی چه؟
بیوپسی یعنی برداشتن نمونه کوچک بافت یا سلول برای دیدن زیر میکروسکوپ. نمونه‌برداری همان کار است. هدف، تشخیص قطعی التهاب، عفونت یا سرطان است، نه فقط توصیف عکس.
آیا هر بیوپسی به معنی سرطان است؟
خیر. بیوپسی برای رد سرطان هم انجام میشود. در پستان، بیشتر جوابها خوشخیم است. معنی هر برگه را باید کنار تصویر و شرح حال خواند.
جواب بیوپسی کی آماده میشود؟
اغلب چند روز تا حدود یک هفته. اگر رنگآمیزی تخصصی لازم شود بیشتر طول میکشد. دیر شدن جواب مساوی بدخیم بودن نیست.
بیوپسی درد دارد؟
با بیحسی موضعی یا آرامبخشی، درد حین کار معمولاً به فشار یا گرفتگی کوتاه محدود میشود. درد خفیف بعد از آن شایع است. درد روبهافزایش طبیعی نیست.
آیا بیوپسی باعث پخش سرطان میشود؟
خطر کاشته شدن سلول در مسیر سوزن بسیار کم است و مؤسسه ملی سرطان احتمال انتشار ناشی از این مداخلات را بسیار پایین می‌داند. سود تشخیص، از این خطر اندک بیشتر است.
بیوپسی رحم درد دارد و خونریزی بعد از آن طبیعی است؟
در بیوپسی آندومتر گرفتگی کوتاه شایع است و لکهبینی چندروزه معمولاً بیخطر است. خونریزی شدید، تب یا ترشح بدبو نیاز به تماس با پزشک دارد. بیوپسی دهانه رحم کار جداگانهای است.
بیوپسی کبد لازم است یا فیبرواسکن کافی است؟
برای سنجش سفتی کبد در بسیاری از بیماران فیبرواسکن کافی است. اگر علت بیماری نامعلوم باشد یا نتیجه‌ها با هم نخوانند، بیوپسی کبد هنوز لازم میشود.
نمونه‌برداری معده فقط برای میکروب است؟
نه. هلیکوباکتر دلیل شایع است، اما زخم، گاستریت، متاپلازی و گاهی سلیاک دوازدهه هم با همین نمونه بررسی می‌شوند.
مقالات این رسانه صرفاً با هدف بهبود دانش سلامت جامعه پدید آمده‌اند. از آنجا که شرایط بدنی و تاریخچه پزشکی هر فرد متفاوت است، هیچ نوشته‌ای نمی‌تواند و نباید به عنوان یک دستورالعمل قطعی درمانی تلقی شود. خواهشمندیم برای هرگونه تصمیم‌گیری دارویی یا پزشکی، حتماً با **متخصصین واجد شرایط** مشورت فرمایید.
