علائم فیبرومیالژیا چیست؟ علت ، تشخیص و راه های درمان آن

تاریخ آخرین آپدیت 2026-04-21 توسط دکتر شبنم رفیع زاده متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات-نظام پزشکی 103376

فیبرومیالژیا Fibromyalgia یک بیماری مزمن و طولانی مدت است که می‌تواند به شکل جدی زندگی افراد را تحت تأثیر قرار دهد. این بیماری با علائمی همچون درد در عضلات و استخوان ها، خستگی شدید و مشکلات خواب همراه است.

تشخیص فیبرومیالژیا کار ساده ای نیست، حتی برای پزشکان متخصص. چرا که این سندرم علائمی مشابه با بسیاری از بیماری های دیگر دارد و تاکنون آزمایش قطعی برای شناسایی آن وجود ندارد. جالب است بدانید که در گذشته برخی پزشکان حتی وجود این بیماری را انکار می کردند. اما خوشبختانه امروزه شناخت بهتری نسبت به این بیماری در جامعه پزشکی ایجاد شده است.

علائم فیبرومیالژیا

فیبرومیالژیا به ایجاد درد در بخش های مختلف بدن منجر می‌شود. برخی از این بخش‌ها، همان نقاط حساسی هستند که پیش تر به عنوان تریگر پوینت یا نقاط حساس شناخته می شدند. درد در این نقاط اغلب به صورت مداوم احساس می شود. اگر در چهار ناحیه از پنج ناحیه تعیین شده در راهنمای تشخیصی این بیماری دچار درد باشید، احتمالاً پزشک تشخیص فیبرومیالژیا را تأیید خواهد کرد.

جدول علائم فیبرومیالژیا

علائم اصلی	توضیحات
درد در نقاط مختلف بدن	درد مداوم در نواحی حساس بدن که ممکن است شدید یا متوسط باشد.
ضعف و خستگی	احساس بی حالی و کاهش انرژی در طول روز.
مشکلات خواب	ناتوانی در داشتن خواب عمیق و مداوم.
خواب ناکافی و بی کیفیت	خواب طولانی بدون رفع خستگی و تجدید انرژی.
سردرد	سردرد های متناوب یا شدید که گاهی شبیه میگرن است.
افسردگی و اضطراب	تغییرات خلقی که ممکن است شامل احساس ناامیدی یا نگرانی باشد.
عدم تمرکز	دشواری در تمرکز و کاهش توانایی ذهنی.
درد مزمن شکم	احساس درد مداوم در قسمت پایینی شکم.
خشکی چشم	کاهش رطوبت طبیعی چشم و سوزش ناشی از آن.
مشکلات ادراری	شامل احساس ناراحتی مانند سیستیت بینابینی.
بثورات پوستی	ظهور علائم پوستی مانند قرمزی یا حساسیت.

مه فیبرو یا مه مغزی چیست؟

مه فیبرو اصطلاحی است که برخی افراد برای توصیف حالت گیجی و کاهش تمرکز ناشی از فیبرومیالژیا استفاده می‌کنند. این وضعیت با علائمی همچون موارد زیر همراه است:

• کاهش حافظه
• مشکل در تمرکز
• کاهش هوشیاری ذهنی

برای بسیاری از افراد، مه فیبرو می‌تواند حتی آزاردهنده تر از دردهای ناشی از فیبرومیالژیا باشد و بر کیفیت زندگی آن‌ها تاثیر منفی بگذارد.

علائم فیبرومیالژیا در زنان

علائم این بیماری معمولاً در زنان شدیدتر از مردان است. برخی از موارد رایج عبارت‌اند از:

• درد گسترده در سراسر بدن
• خستگی مفرط به‌ویژه در صبح ها
• علائم سندرم روده تحریک پذیر
• عادت ماهیانه دردناک

علاوه بر این، ورود به دوران یائسگی می‌تواند شرایط را برای زنان مبتلا به فیبرومیالژیا دشوارتر کند. پیچیدگی این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که علائم یائسگی با علائم فیبرومیالژیا مشابه باشند.

علائم فیبرومیالژیا در مردان

Fibromyalgia می‌تواند مردان را نیز تحت تأثیر قرار دهد، اما در بسیاری از موارد تشخیص داده نمی‌شود. یکی از دلایل این مسئله این است که این بیماری اغلب به عنوان یک مشکل زنانه شناخته می‌شود. با این حال، علائم آن در مردان نیز شامل موارد زیر است:

• درد شدید در نقاط مختلف بدن
• مشکلات عاطفی
• کاهش کیفیت زندگی، تأثیر منفی بر شغل و روابط شخصی

جامعه معمولاً از مردان انتظار دارد که درد خود را بروز ندهند، و همین موضوع می‌تواند باعث تأخیر در تشخیص این بیماری در آنها شود.

نقاط درد در فیبرومیالژیا

در گذشته، اگر فردی در 11 نقطه از 18 نقطه بدن خود درد داشت، احتمال ابتلا به Fibromyalgia مطرح می‌شد. اما امروزه معیارهای تشخیصی تغییر کرده است. اکنون اگر در چهار نقطه از پنج ناحیه زیر احساس درد داشته باشید، ممکن است به این بیماری مبتلا باشید:

• ناحیه فوقانی سمت چپ: شامل شانه، بازو یا فک
• ناحیه فوقانی سمت راست: شامل شانه، بازو یا فک
• ناحیه تحتانی سمت چپ: شامل لگن، باسن یا پا
• ناحیه تحتانی سمت راست: شامل لگن، باسن یا پا
• ناحیه آگزیال: شامل گردن، پشت، قفسه سینه یا شکم

تشخیص درست نیازمند بررسی دقیق توسط پزشک متخصص است و توجه به این نواحی می‌تواند به شناسایی بهتر بیماری کمک کند.

درد ناشی از فیبرومیالژیا چگونه است؟

احساس درد یکی از مشخص ترین علائم فیبرومیالژیا محسوب می‌شود. این درد معمولاً در قسمت های مختلف بافتهای عضلانی و نرم بدن رخ می‌دهد و شدت آن می‌تواند از خفیف تا بسیار شدید متغیر باشد. در ادامه، نگاهی به درد در نواحی مختلف بدن خواهیم داشت.

کمردرد

کمر یکی از شایع ترین نواحی است که ممکن است درد را تجربه کنید. البته، کمردرد همیشه نشانه Fibromyalgia نیست و می‌تواند به دلایل دیگری از جمله آرتروز یا کشیدگی عضلات ایجاد شود.

توجه به علائم دیگری مانند مه فیبرو یا ضعف می‌تواند در تشخیص دقیق‌تر این بیماری مؤثر باشد. همچنین، احتمال وجود هم زمان فیبرومیالژیا و آرتروز در برخی افراد وجود دارد که ممکن است شرایط را پیچیده تر کند.

مشورت با پزشک متخصص و ارزیابی کامل برای تشخیص صحیح ضروری است.

درد در قفسه سینه

درد قفسه سینه ناشی از فیبرومیالژیا می‌تواند ترسناک باشد، چرا که شباهت زیادی به درد مرتبط با سکته قلبی دارد. این درد معمولاً به غضروفی مربوط می‌شود که دنده‌ها را به مهره های سینه ای متصل می‌کند. این نوع درد ممکن است به شانه ها و بازوها نیز سرایت کند.

احساس درد می‌تواند به شکل های مختلفی ظاهر شود، از جمله:

• دردی تیز که شبیه فرو رفتن چاقو است.
• دردی همراه با سوزش که عمیقاً حس می‌شود.

پا درد

فیبرومیالژیا ممکن است باعث ایجاد پا درد شود. این درد شباهت زیادی به دردی دارد که در آرتروز یا کشیدگی عضلات تجربه می‌شود. ویژگی های معمول این نوع درد شامل موارد زیر است:

• درد عمیق: که به‌طور مداوم حس می‌شود.
• درد سوزاننده: که شبیه سوختگی است.
• درد ضربان دار: که با ریتم خاصی همراه است.

در برخی موارد، این درد با بی حسی یا سوزن سوزن شدن در پاها همراه می‌شود. ممکن است احساس خستگی یا سنگینی در پاها داشته باشید، طوری که انگار وزنه ای به آنها وصل شده است.

این علائم نیازمند بررسی دقیق توسط پزشک متخصص هستند تا برنامه درمانی مناسب برای کنترل و کاهش درد تدوین شود.

علت های احتمالی فیبرومیالژیا

علت دقیق فیبرومیالژیا هنوز مشخص نیست، اما تحقیقات نشان می‌دهد که این بیماری می‌تواند نتیجه تعامل چندین عامل مختلف باشد. در جدول زیر، عوامل مهم مرتبط با بروز فیبرومیالژیا به صورت خلاصه آورده شده اند:

عامل	توضیحات
ژنتیک	فیبرومیالژیا می‌تواند ارثی باشد. اگر یکی از بستگان نزدیک به این بیماری مبتلا باشد، احتمال ابتلا در شما بیشتر می‌شود. جهش های ژنتیکی خاص می‌توانند در انتقال سیگنال های درد نقش داشته باشند.
عفونت	برخی بیماری ها مانند آنفولانزا، ذات‌الریه و عفونت های گوارشی ناشی از باکتری هایی مثل سالمونلا و شیگلا ممکن است باعث آغاز یا تشدید علائم شوند.
تروما	آسیب‌های جسمی یا عاطفی، از جمله تجربه‌های مرتبط با اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند.
استرس	استرس مزمن می‌تواند تغییرات هورمونی ایجاد کند که بر سلامت بدن اثر منفی گذاشته و احتمال بروز فیبرومیالژیا را افزایش دهد.

این عوامل به طور مستقیم یا غیرمستقیم با بروز علائم این بیماری مرتبط هستند و می‌توانند بر شدت و پیشرفت آن تأثیر بگذارند.

عوامل خطر ابتلا به فیبرومیالژیا

در جدول زیر برخی عوامل می‌توانند احتمال ابتلا به فیبرومیالژیا را افزایش دهند ، ارائه شده اند:

عامل خطر	توضیحات
جنسیت	فیبرومیالژیا بیشتر در زنان تشخیص داده می شود. علت دقیق این تفاوت هنوز مشخص نیست.
سن	خطر ابتلا به این بیماری در میانسالی بالاتر است و با افزایش سن بیشتر می شود. هرچند کودکان هم ممکن است به این بیماری دچار شوند.
سابقه ابتلا به سایر بیماری‌ها	ابتلا به بیماری هایی مثل آرتریت روماتوئید (روماتیسم) و لوپوس می‌تواند خطر بروز فیبرومیالژیا را افزایش دهد.

این عوامل می‌توانند نقش مهمی در احتمال بروز این بیماری داشته باشند، اما فیبرومیالژیا در هر سن و جنسیتی ممکن است ظاهر شود.

ارتباط فیبرومیالژیا و بیماری‌های خودایمنی

بیماری های خود ایمنی مانند روماتیسم و لوپوس زمانی رخ می‌دهند که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای سالم حمله می‌کند. این فرآیند ناشی از ترشح اتوآنتی بادی هایی است که به جای مقابله با ویروس ها و باکتری ها، به اجزای طبیعی بدن آسیب می رسانند.

علائم فیبرومیالژیا شباهت زیادی به بیماری های خود ایمنی دارد. همین شباهت باعث شده که برخی افراد، فیبرومیالژیا را در دسته بندی بیماری های خود ایمنی قرار دهند. با این حال، این نظریه هنوز به اثبات نرسیده است.

دلیل این موضوع به چند نکته مهم برمی‌گردد:

• عدم وجود التهاب: برخلاف بیماری‌های خودایمنی، فیبرومیالژیا باعث التهاب در بدن نمی‌شود.
• عدم شناسایی اتوآنتی بادی ها: تا به امروز، هیچ اتوآنتی بادی خاصی که به فیبرومیالژیا مرتبط باشد، شناسایی نشده است.

با اینکه Fibromyalgia و بیماری های خودایمنی علائم مشابهی دارند، اما تفاوت‌های بنیادی میان آن‌ها وجود دارد که نیاز به مطالعات بیشتری برای روشن‌تر شدن ارتباطشان دارد.

چگونه فیبرومیالژیا تشخیص داده می‌شود؟

اگر به مدت حداقل سه ماه در چهار ناحیه از پنج ناحیه ای که معیارهای تشخیصی فیبرومیالژیا مشخص کرده‌اند، احساس درد کنید، پزشک ممکن است این بیماری را تایید کند. اصطلاح درد سرتاسری به این معنی است که این درد هم در دو طرف بدن و هم در نواحی بالای کمر و پایین کمر وجود داشته باشد.

مراحل تشخیص:

• پزشک ابتدا یک معاینه بالینی کامل انجام می دهد تا مطمئن شود که علت دیگری برای درد شما وجود ندارد.
• در حال حاضر، فیبرومیالژیا با تصویربرداری یا آزمایش خاصی به طور قطعی قابل تشخیص نیست. اما این ابزارها برای رد سایر بیماری ها ممکن است استفاده شوند.

تست FM/a

یکی از روش های آزمایشی که گاهی برای تشخیص فیبرومیالژیا به کار می‌رود، تست FM/a است. این آزمایش خون برای تشخیص پروتئین های کموکاین و سیتوکین طراحی شده است.

سازندگان این تست ادعا می‌کنند که این روش می‌تواند بیماری را به طور قطعی تشخیص دهد. با این حال، برخی از کارشناسان هنوز در مورد کارایی و دقت این آزمایش تردید دارند و استفاده گسترده از آن را تایید نمی‌کنند.

با توجه به عدم وجود روشهای قطعی تصویربرداری یا آزمایشگاهی، تشخیص فیبرومیالژیا همچنان به ارزیابی دقیق پزشک و رد سایر بیماری ها وابسته است.

درمان فیبرومیالژیا

در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای فیبرومیالژیا وجود ندارد. بنابراین، تمرکز درمان‌ها بیشتر بر کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی است. در اینجا برخی از روشهای رایج برای کنترل این بیماری آورده شده است.

دارودرمانی

برای مدیریت درد ناشی از فیبرومیالژیا، برخی داروها می‌توانند به شما کمک کنند:

مسکن ها

مسکن هایی مانند استامینوفن، ایبوپروفن، ناپروکسن یا آسپرین که نیاز به نسخه پزشک ندارند، می‌توانند در تسکین دردهای خفیف موثر باشند. بسیاری از این داروها علاوه بر تسکین درد، التهاب را هم کاهش می‌دهند. البته باید به خاطر داشت که التهاب جزء علائم اصلی فیبرومیالژیا نیست، اما در صورتی که بیماری هایی مانند روماتیسم نیز وجود داشته باشد، ممکن است التهاب را تجربه کنید.

توجه داشته باشید که داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) ممکن است عوارض جانبی داشته باشند و نباید بدون تجویز پزشک به مدت طولانی مصرف شوند.

داروهای مخدر

در گذشته برای تسکین درد فیبرومیالژیا از داروهای مخدر مانند ترامادول استفاده می‌شد. اما تحقیقات نشان داده‌اند که این داروها به طور موثر درد را تسکین نمی‌دهند و به دلیل افزایش تدریجی دوز در طول زمان، ممکن است برای سلامتی مضر باشند. به همین دلیل، بیشتر پزشکان توصیه نمی‌کنند که از این داروها برای درمان فیبرومیالژیا استفاده شود.

داروهای ضد افسردگی

گاهی اوقات برای کاهش درد و خستگی ناشی از فیبرومیالژیا از داروهای ضد افسردگی مانند دولوکستین و میلناسیپران استفاده می‌شود. این داروها علاوه بر کاهش درد، می‌توانند به بهبود کیفیت خواب کمک کرده و باعث تنظیم انتقال دهنده های عصبی (نوروتیترها) در بدن شوند.

داروهای ضد تشنج

پرگابالین اولین دارویی است که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای درمان فیبرومیالژیا تایید شده است. این دارو با جلوگیری از ارسال سیگنال‌های درد توسط سلولهای عصبی به کاهش احساس درد کمک می‌کند. همچنین گاباپنتین که معمولا برای درمان صرع استفاده می‌شود، می‌تواند در تسکین علائم فیبرومیالژیا موثر باشد.

درمان های خانگی و روشهای طبیعی

اگر داروهایی که پزشک تجویز کرده به تنهایی موثر نبوده‌اند، می‌توانید از درمان های خانگی و طبیعی برای کاهش علائم فیبرومیالژیا استفاده کنید. این روش‌ها می‌توانند به تنهایی یا در کنار دارودرمانی مورد استفاده قرار بگیرند.

• کاردرمانی و فیزیوتراپی
• طب سوزنی
• ماساژ درمانی
• مدیتیشن
• یوگا (برای انجام حرکات پرتحرک باید با احتیاط عمل کنید)
• تای چی
• ورزش
• مصرف اسید آمینه ۵-هیدروکسی تریپتوفان (5-HTP)
• تغذیه سالم و متعادل

روان درمانی می‌تواند با کاهش عوامل استرس زا به بهبود وضعیت شما کمک کند. گروه درمانی یک روش اقتصادی است که به شما این امکان را می‌دهد تا با افرادی که شرایط مشابه دارند، صحبت کنید.

اگر ترجیح می‌دهید روشهای انفرادی را دنبال کنید، شرکت در جلسات انفرادی می‌تواند مفید باشد. درمان شناختی رفتاری (CBT) رویکردی موثر برای مدیریت شرایط استرس زا است.

برای فیبرومیالژیا چه بخوریم؟

بسیاری از افراد مبتلا به فیبرومیالژیا بر این باورند که با دنبال کردن یک رژیم غذایی خاص، وضعیت آنها بهبود می‌یابد. گرچه هنوز تاثیر قطعی رژیم غذایی در کاهش علائم این بیماری ثابت نشده، اما مهم است که یک برنامه غذایی متعادل و سالم را رعایت کنید، چرا که تغذیه مناسب نقش حیاتی در حفظ سلامتی و انرژی بدن دارد و می‌تواند از تشدید علائم جلوگیری کند.

چند نکته که ممکن است به بهبود علائم فیبرومیالژیا کمک کنند عبارتند از:

• مصرف غذا های سالم شامل میوه و سبزیجات تازه، لبنیات کم چرب، غلات کامل و پروتئین های کم چرب
• نوشیدن مقدار زیادی آب
• کاهش مصرف تنقلات و نوشیدنی های شیرین
• کم کردن میزان مصرف غذاهای شور

همچنین، برخی از افراد ممکن است با مصرف مواد غذایی خاص مانند غذا های حاوی گلوتن علائمشان تشدید شود. برای بررسی اینکه آیا این موضوع شامل شما هم می‌شود یا نه، پیشنهاد می‌شود که تمامی غذا هایی که می خورید را زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه یادداشت کنید و هر واکنشی که بعد از مصرف آن ها احساس می‌کنید، ثبت کنید.

سوالات متداول

سخن آخر

فیبرومیالژیا یک بیماری مزمن است که می تواند منجر به درد، ضعف و خستگی مفرط شود. متاسفانه، درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما با مصرف دارو و تغییرات در سبک زندگی می توان علائم آن را مدیریت کرد. اگر درباره تشخیص فیبرومیالژیا و روشهای درمان آن سوال دارید، می‌توانید از طریق وب‌سایت ویستان برای ویزیت آنلاین متخصص مغز و اعصاب وقت بگیرید. علاوه بر این، ویستان این امکان را به شما می‌دهد تا با استفاده از سیستم نوبت دهی اینترنتی، جهت مراجعه حضوری به دکتر مهسا موسوی یا دکتر شبنم رفیع زاده نوبت رزرو کنید.

منبع:healthline